Antonio Salazar „Rewolucja pokojowa” – recenzja

rewolucja-pokojowa-antonio-salazarPublikacje wybitnych myślicieli polskiego ruchu narodowego, są łatwo dostępne i wznawiane przez różne wydawnictwa. Gorzej jest z dziełami zagranicznych myślicieli, mających bądź co bądź spory wpływ na polski nacjonalizm od początku jego historii w XIX wieku, do końca dwudziestolecia międzywojennego, a więc czasu, gdy idea narodowa rozwijała się najszybciej. Lukę w tym względzie postanowiło wypełnić wydawnictwo Capital wraz z pismem „Polityka Narodowa”, wydając dzieło Antonio Salazara „Rewolucja pokojowa”. Warto podkreślić, że książka portugalskiego przywódcy została wydana w Polsce po raz pierwszy w 1939 roku.

Drugie polskie wydanie rozpoczyna artykuł prof. Adama Wielomskiego, który przybliża ideowych „nauczycieli” Antonio Salazara. Są nimi więc francuski myśliciel i twórca nacjonalizmu integralnego Charles Maurras oraz papież Leon XIII. Najbliższe Portugalczykowi poglądy promowane przez obie te postaci to katolicyzm społeczny, tradycyjny model hierarchiczny sprzed Rewolucji Francuskiej, korporacjonizm, wartości rodzinne i antyliberalizm. Salazar nie wierzył za to w restaurację tradycyjnej monarchii, dlatego w tym względzie różnił się od Maurrasa na rzecz poglądów Leona XIII, nie wierzącego w możliwość przywrócenia przedrewolucyjnego „sojuszu Tronu i Ołtarza”. Po wprowadzeniu prof. Wielomskiego, możemy zapoznać się z przedmową z 1939 roku autorstwa Zdzisława Grabskiego który przetłumaczył dzieło Salazara. Zachwala on krótko odnowę Portugalii dokonaną dzięki polityce Salazara, a także przedstawia w wielkim skrócie główne założenia jego rządów czyli odbudowy gospodarczej przy równoczesnej trosce o restaurację moralności wśród narodu.

Część właściwa „Rewolucji pokojowej” składa się z treści przemówień Salazara, wygłoszonych na różnych etapach jego kariery politycznej i rządzenia, po zamachu stanu do którego doszło 26 maja 1926 roku. Przed nimi mamy jednak wstęp samego dyktatora, który informuje o powodach wydania książki i przedstawia sytuację polityczną kraju przed objęciem rządów przez jego opcję polityczną. Opisuje także swoje najważniejsze reformy, a więc finansową i tworzącą z Portugalii państwo korporacyjne. Salazar zdaje sobie jednak doskonale, że dobrze funkcjonujące państw i zorganizowany naród nie są jedynie kwestią gospodarki, lecz również odnowy wartości duchowych. Zmiany w życiu społecznym i politycznym Portugalii dopełnia ustanowienie Dyktatury Narodowej, która w opinii autora książki jest jedynym wyjściem, mogącym poprawić byt Portugalczyków i zlikwidować chaos spowodowany kłótniami partyjnymi. Wraz z ustanowieniem nowych rządów, zdelegalizowano zresztą wszystkie partie polityczne, a w 1930 roku powołano do życia Unię Narodową ( União Nacional), skupiającą w swoich szeregach Portugalczyków popierających dyktaturę narodowych konserwatystów.

Dalej możemy przeczytać przemówienia Salazara, które jak już wspomniałem, były przez niego wygłaszane przy okazji kolejnych etapów reform lub rocznicy przewrotu z 1926 roku, do którego autor często nawiązuje. Każde z przemówień opatrzone jest komentarzem, informującym o okolicznościach ich wygłoszenia i nakreślającym ich tematykę. Portugalski przywódca jako wybitny naukowiec nie przepadał raczej za wystąpieniami tego typu, uznając je za konieczny kontakt z działaczami i elektoratem, potrzebującym informacji na temat kierunków zmian zachodzących w kraju. Salazar podobnie jak inni ówcześni politycy jego formatu, nie raczył jednak swojej publiki sloganami i papką znaną z przemówień współczesnych wiecowych krzykaczy.

Jak wspomniałem już wcześniej, Salazar uważał za najważniejsze reformy gospodarcze i finansowe Portugalii, jednak równocześnie promował chrześcijańską moralność i wartości religijne. Zmiany były zresztą przeprowadzane pod kątem ich konsekwencji dla solidaryzmu narodowego czy wartości rodzinnych. Dlatego Salazar odrzucał zarówno socjalizm jak i kapitalizm, tworząc państwo korporacyjne oparte na partnerskich relacjach kapitału i pracy. Jednocześnie był on jednak przeciwnikiem protekcjonizmu i autarkii, a więc rozwiązań popularnych wśród państw europejskich podczas kryzysu lat trzydziestych. Portugalski przywódca podkreślał również rolę robotników w gospodarce przypominając, że bez nich nie dałoby się rozwinąć produkcji.

Jaki był natomiast nacjonalizm Antonio Salazara? Był on zdecydowanym przeciwnikiem szowinizmu i uznawał, że nacjonalizm powinien upraszczać rozwiązywanie problemów narodowych i szanować inne narody. Dyktator nie był przeciwnikiem imigracji czy istnienia obcego kapitału na terenie Portugalii, ale uważał, że powinien on stawać się częścią gospodarki narodowej i przynosić korzyści jego państwu, a nie obcym ośrodkom. Do nacjonalistycznego charakteru rządów Salazara należy oczywiście dodać wspomnianą już ideę solidaryzmu narodowego.

Niedosyt jaki może pozostać po lekturze książki to jedynie szczątkowa informacja o samym autorze, mająca charakter noty biograficznej na drugiej stronie okładki. Nie dowiemy się także o dalszych reformach i losach Dyktatury Narodowej, choć trudno stawiać to jako zarzut wydawcom chcącym przybliżyć najważniejszą pracę Salazara. Pole do popisu w tym względzie mają więc polscy naukowcy, choć niestety widoczny w szkolnictwie wyższym jest brak zainteresowania tematyką zagraniczną.

Antonio Salazar „Rewolucja pokojowa”
Wydawnictwo Capital, „Biblioteczka Polityki Narodowej”

Warszawa 2013, s. 242.

MM

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s